Wypalenie to proces, który może rozwijać się stopniowo. Na etapy wypalenia zawodowego wpływa wiele czynników, przez co może on wyglądać inaczej w zależności od osoby. Poszczególne osoby różnią się pod względem cech osobistych, strategii radzenia sobie
oraz specyficznych stresorów, z którymi stykają się w pracy lub życiu osobistym.

Ponadto określone stresory, które przyczyniają się do wypalenia, mogą się różnić w zależności od wykonywanego zawodu, środowiska pracy i życia osobistego. Dla przykładu, jeden pracownik może doświadczyć wypalenia z powodu długich godzin pracy, braku personelu i wysokich wymagań w pracy, a inny może doświadczyć wypalenia z powodu braku wsparcia ze strony przełożonych.

Co więcej, indywidualne różnice w osobowości, wartościach i przekonaniach również mogą odgrywać rolę w tym jak przebiegają etapy wypalenia zawodowego. Ktoś, kto ma silną etykę pracy i wysoko ceni swoją pracę, może być bardziej podatny na wypalenie.

Ogólnie rzecz biorąc, proces rozwoju wypalenia to zjawisko złożone i wielopłaszczyznowe, ponieważ może różnić się w zależności od szeregu czynników indywidualnych, środowiskowych i sytuacyjnych.

Znanych jest kilka modeli etapów wypalenia zawodowego. Przykładem jest tutaj model Edelwich i Brodsky’ego, którzy definiują wypalenie jako postępującą utratę idealizmu, energii i motywacji, której doświadczają osoby w zawodach pomagających w wyniku warunków pracy.

Eldwich i Brodsky proponują cztery etapy wypalenia zawodowego:

Etap idealizmu

Kiedy jednocześnie pojawia się wysoki poziom energii do pracy z dużymi nadziejami i nierealistycznymi oczekiwaniami. Osoba staje się nadto zaangażowana i występuje
przeciążenie pracą wolontariacką. Na początku kariery jest sporo motywacji
wewnętrznych. Przecenianie swoich zdolności zawodowych prowadzi do nieuznawania wewnętrznych lub zewnętrznych ograniczeń. Niespełnienie oczekiwań wywołuje na tym etapie poczucie rozczarowania, które każe pracownikowi przejść do kolejnego etapu.

Etap stagnacji

Zakłada redukcję rozwijanych działań, gdy jednostka weryfikuje nierealność swoich oczekiwań, co powoduje utratę idealizmu i entuzjazmu. Człowiek zaczyna dostrzegać, że jego życie wymaga pewnych zmian, które koniecznie obejmują sferę zawodową.

Etap apatii

Pracownik czuje, że praca jest ciężka, co zbiega się z pojawieniem zachowań unikowych. Jest to centralna faza syndromu wypalenia. Sfrustrowanie oczekiwań prowadzi jednostkę do zaprzestania aktywności, rozwija apatię i brak zainteresowania. Pojawiają się problemy emocjonalne, behawioralne i fizyczne. Jedną z typowych reakcji w tej fazie jest próba wycofania się z frustrującej sytuacji. Unika się kontaktu ze współpracownikami, nie przychodzi do pracy, a w wielu przypadkach występuje rezygnacja z aktywności czy nawet zawodu. Zachowania te stają się stałe, torując drogę do ostatniego etapu.

Etap dystansowania

Osoba jest chronicznie sfrustrowana w pracy, nękana uczuciem całkowitej pustki, która
może przejawiać się w emocjonalnym oderwaniu i dewaluacji zawodowej. Następuje
odwrócenie czasu poświęconego na pracę w stosunku do pierwszego etapu. Zamiast
entuzjazmu i zawodowego idealizmu osoba dość często zaczyna unikać wyzwań i
klientów (Edelwich i Brodsky, 1980).

Model Edelwich i Brodky’ego nie jest jednak jedynym modele przebiegu wypalenia zawodowego. Innym przykładem przedstawienia etapów wypalenia jest ten opisany przez polską autorkę Helenę Sęk w książce zatytułowanej „Wypalenie zawodowe: przyczyny i zapobieganie”. Odróżnia go to, że skupia się wyłącznie na negatywnych fazach zjawiska, pomijając początkowe idealistyczne wyobrażenia. Zakłada on również jednoznacznie chronologiczne występowanie danych faz, co jest podważane przez wiele osób, ponieważ wszystkie objawy mogą się pojawiać jednocześnie. Jest to podejście wielowymiarowe, które również należy brać pod uwagę.

Autor: Zuzanna Demska-Buszkiewicz

Sprawdź nasz inny artykuł: Kto jest podatny na wypalenie zawodowe?